Termiz davlat universiteti Ilmiy tadiqot markazi qoshida Neft va gaz kimyosi laboratoriyasi 2024-yilda tashkil etilgan. Uning ochilishida Surxondaryo viloyatida neft va gaz sohasidagi islohotlarni jadallashtirish, yangi mahsulotlar yaratish, neft va gaz tarkibini aniqlash va uglevodorod xom-ashyosini ko‘paytirish uchun ochilgan bo‘lib, mamlakatning neft va gaz sohasidagi yirik ishlab chiqarish korxonalari xususan, “Uzbekistan GTL” zavodi, “UNG training” MCHJ, “Surxon parlamash”, “Jarqo‘rg‘on neft” va “Termiz Neft ba’zasi” MCHJ bilan hamkorligi doirasidagi kelishuvlar asosida mustahkamlandi.

Laboratoriya maqsadi, neft va gaz xomashyosining tarkibi va xususiyatlarini chuqur o‘rganish, ularni samarali qayta ishlash usullarini takomillashtirish, yuqori qo‘shilgan qiymatga ega kimyoviy mahsulotlar olish texnologiyalarini ishlab chiqish hamda mahalliy xomashyo resurslaridan samarali foydalanish.

Asosiy ilmiy yo‘nalishlari

Ø neft, gaz kondensati va tabiiy gazning kimyoviy tarkibini tadqiq etish;

Ø uglevodorodlarning tarkibi, strukturasi va fizik-kimyoviy xossalarini o‘rganish;

Ø neft va gazni qayta ishlash jarayonlarini tadqiq etish;

Ø neft fraksiyalarini ajratish va ulardan foydali mahsulotlar olish;

Ø tabiiy va yo‘ldosh gazlarni qayta ishlash texnologiyalarini takomillashtirish;

Ø uglevodorod xomashyosini katalitik qayta ishlash jarayonlarini o‘rganish;

Ø neft-gaz xomashyosidan organik sintez mahsulotlari olish;

Ø neft va gaz tarkibidagi oltingugurtli, azotli va boshqa birikmalarni aniqlash;

Ø neft mahsulotlarining sifat ko‘rsatkichlarini baholash;

Ø neft-gaz xomashyosini qayta ishlashda resurs va energiya tejamkor texnologiyalarni ishlab chiqish;

Ø ikkilamchi neft-kimyo xomashyosidan foydali mahsulotlar olish;

Ø ekologik xavfsiz va chiqindisi kam bo‘lgan qayta ishlash texnologiyalarini tadqiq etish.

Muhim tadqiqotlar va loyihalar

Termiz davlat universiteti ilmiy tadqiqot xodimlari, professor-o‘qituvchilar va yosh olimlarning bir qator ilmiy ishlanmalari va loyihalari ishlab chiqarishga yo‘naltirilib, yangi ish o‘rinlari yaratilmoqda.

Termiz davlat universiteti, Kimyo fakulteti Analitik kimyo kafedrasi mudiri, texnika fanlari doktori prof Baxtiyor Normurodov Oltinsoy innovatsion tumanida loyiha qiymati 1 mlrd 100 mln so‘mlik neft-gaz sanoati chiqindisi bo‘lgan oltingugurt asosida avtomobil yo‘llari yo‘l chiziqlari uchun polisulfid polimer bo‘yoqlar ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yishi hisobiga 6 nafar ish o‘rni yaratilgan.

Ushbu loyihalar zamonaviy texnologiyalarni joriy etish, talabalarning ilmiy pedagogik faoliyati samardorligini oshirish, tadqiqot natijalarini ilmiy jamoatchilikka taqdim etishga xizmat qiladi.

Malaka oshirish va akademik almashinuv

ТerDU professor-o‘qituvchilari Rossiya, Qozog‘iston va boshqa davlatlardagi Universitetlar va ilmiy markazlarda stajirovka va malaka oshirish dasturlarida qatnashib kelmoqda. 2021-yil noyabr-dekabr oylarida Eshmurodov Xurshid va Geldiyev Yusuf I.M.Gubkin nomidagi Rossiya davlat neft va gaz universitetida 6 oylik stajirovka dasturida qatnashgan bo‘lsa, professor I. Umbarov 2025-yil iyun oyida Аl Farobiy nomidagi Qozog‘iston milliy universitida o‘tkazilgan akademik almashinuv dasturida qatnashib, universitet talabalariga onlayn mashg‘ulotlar olib bordi. Bu faoliyat universitet ilmiy natijalarini xalqaro taʼlim jarayoniga joriy yetish va taʼlim eksportini rivojlantirishga xizmat qilmoqda.

Talabalar amaliyoti

Kimyo va neft va gaz kimyosi ta’lim yo‘nalishi talabalari va magistrantlari mamlakatning yirik ishlab chiqarish korxonalariga muntazam jalb qilingan. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 7-iyuldagi “Neft va gaz sohasida ta’lim-ishlab chiqarish klasterini tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-309-sonli qaroriga asosan Qashqadaryo viloyatidagi yirik ishlab chiqarish korxonalari, Muborak gazni qayta ishlash zavodi, Sho‘rtan neft va gaz qazib olish boshqarmasi, “Uzbekistan GTL” zavodi, “UNG training” MCHJlarda o‘zaro hamkorlik doirasida talabalar ishlab chiqarish korxonalarida ishlab chiqarish amaliyotlariga jalb qilingan.

Amaliyot jarayonida korxona mutaxassislari ishtirokida neft va gazni ishlab chiqarishning texnologik jarayonlari bilan yaqindan tanishadilar. Amaliyotda talabalar zamonaviy tadqiqot metodlari, akademik halollik, kasbiy yetika, mehnat xavfsizligi qoidalariga muvofiq tashkil etiladi. Mazkur tizim nazariy bilimlarni amaliy tadqiqot bilan uyg‘unlashtirib, talabalarning amaliy ko‘nikmalari va ilmiy ma’lumotlarni tahlil qilish ishlab chiqarish korxonalarida faoliyat yuritish va tadqiqot natijalarini professional shaklda taqdim etish ko‘nikmalarini rivojlantiradi.

Istiqbolli vazifalar

Kelgusida, neft va gaz kimyosi laboratoriyasining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, neft va gaz xomashyosini chuqur qayta ishlash, yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar olish, resurs va energiya sarfini kamaytirishga qaratilgan yangi texnologik yechimlar ishlab chiqish, neft-gaz xomashyosining sifat ko‘rsatkichlarini aniqlash, tarkibini nazorat qilish va qayta ishlash jarayonlarini optimallashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi.

Shuningdek, laboratoriya doirasida “Neft sanoati chiqindi suvlarini mahalliy xomashyolar asosida tozalash”, “Yuqori sorbsion sig‘imga ega oleogel va aerogellar olish”, “Magnit nanokompozit sorbentlar sintezi”, “Polimer asosidagi yangi deemulgatorlar yaratish”, “Tabiiy gazni oltingugurtli birikmalardan tozalash”, “Mahalliy xomashyolar asosida katalizatorlar olish”, “Neft mahsulotlarini sifat jihatdan tezkor tahlil qilish usullarini takomillashtirish” kabi ilmiy loyihalarni shakllantirish mumkin.

Bunday loyihalar doirasida fundamental tadqiqotlar bilan bir qatorda amaliy tajribalar, laboratoriya sinovlari, texnologik parametrlarni optimallashtirish, tajriba-sanoat sinovlari va iqtisodiy samaradorlikni baholash ishlari olib borilishi mumkin. Eng yaxshi natijalarga ega ishlanmalarni patentlash, foydali model yoki ixtiro sifatida rasmiylashtirish, ilmiy maqolalar chop etish va sanoat korxonalariga texnologiya sifatida taklif etish laboratoriyaning ilmiy-tijorat salohiyatini oshiradi.